Search
slide_krassen

Als u weet wat uw patiënt nodig heeft, is de vraag of u het kunt bieden. Wachtlijsten, personeelstekorten, botsende belangen, richtlijnen en protocollen, cliënten die zorg vermijden terwijl de situatie escaleert… De context bepaalt mee wat mogelijk is of u dat nu wilt of niet. Dat spanningsveld is de voedingsbodem voor morele stress. Het gevoel tekort te schieten aan de professionele standaard die u heeft van goede zorg.

Morele stress ontstaat wanneer u weet wat het goede is om te doen, maar daarin belemmerd wordt door omstandigheden buiten uw controle. Elke keer dat u iemand moet teleurstellen, een aanmelding moet afwijzen of een beslissing moet nemen waar u ‘s nachts wakker van ligt, laat dat een kras achter. De een wat dieper dan de ander. Maar ze stapelen zich op. Wat ze zwaar maakt is dit herhaaldelijke, voortslepende karakter. Het bijstellen van professionele idealen heeft een negatief effect op het zelfbeeld als hulpverlener en dat heeft gevolgen: voor werkplezier, voor patiënttevredenheid en uiteindelijk voor uitval. Dit programma gaat in op de mechanismen die morele krassen veroorzaken: van ethische dilemma’s rond autonomie en veiligheid, tot triage, tuchtzaken en de dagelijkse realiteit van een overvraagd systeem.

Bijzondere aandacht is er voor patiënten met PTSS en morele verwonding, veelal met een beroep met een hoge morele belasting zoals defensie. Mensen bij wie de krassen diep zitten en niet altijd zichtbaar zijn. Net als bij uzelf. Daarnaast komt aan bod hoe morele stress zich vastzet in het lichaam en hoe u het lichaam kunt inzetten in uw eigen herstel én in de behandeling van uw patiënten.

Wij hopen u te mogen begroeten bij deze cursus want de ruimte om dit samen te bespreken, te herkennen en te onderzoeken, is al werkzaam. Niet als sluitstuk, maar als vertrekpunt.

De kloof tussen wat u wilt bieden en wat mogelijk is wringt. Dit maakt gefrustreerd, machteloos en soms moedeloos. En u staat daarin niet alleen: het is een gevoel dat veel GGz-professionals kennen. In deze kleinschalige cursus gaan we in op de mechanismen achter morele stress: wat het precies is, hoe het verschilt van burn-out en waarom het zoveel professionals treft. We geven er niet alleen woorden en herkenning aan, maar ook handvatten om ermee om te gaan: voor uzelf én voor de zorg die u wilt bieden.

OPZET

De cursus bestaat uit een combinatie van plenaire presentaties waarin de sprekers de hoofdthema’s uiteenzetten en kleinschalige workshops met ruimte voor uitwisseling. Tussendoor is er tijd voor yoga en wandelen. Beweging als essentieel onderdeel van leren: tijd om de stof te laten bezinken, het gesprek op een andere manier voort te zetten en te zorgen voor een optimale balans bij uzelf van inspanning en ontspanning. Bewust is dan ook gekozen voor een inspirerende locatie, waar rust, natuur en beweging ruimte bieden voor reflectie en herijking.

Klik op de presentatietitel voor meer informatie

Maandag 23 november 2026

12:30 uur

Aankomst, registratie en gezamenlijke lunch

13:30 uur

De mens achter de zorgverlener: over kwetsbaarheid en zelfzorg – Antoinet Oostindiër

13:45 uur

Wat zijn morele krassen? De basis van morele stress in de GGz – Marga Gooren
 

14:45 uur

Ethische reflectie: de hulp van moreel beraad – Veerle den Boer

15:00 uur

Theepauze

16:00 uur

Workshop ronde 1 – Marga Gooren & Veerle den Boer

16:30 uur

Theepauze met mini beweeg break en wissel

17:00 uur

Workshop ronde 2
 

18:00 uur

Inchecken en opfrissen

18:30 uur

Diner en overnachting

Dinsdag 24 november 2026

07:45 uur

Sportles (optioneel)

09:30 uur

Triage en wachtlijsten: eerlijk kiezen in schaarse zorg – prof. dr. Maartje Schermer

10:30 uur

Koffiepauze 

11:00 uur

Tuchtrecht en klachten een bron van dilemma’s en stress – Rembrandt Zuijderhoudt

12:00 uur

Lunch en bosbaden of wandeling

13:30 uur

Workshop ronde 1 – Maartje Schermer & Rembrandt Zuijderhoudt

14:30 uur

Theepauze met mini beweeg break en wissel

15:00 uur

Workshop ronde 2

16:00 uur

Yoga (optioneel)

18:30 uur

Diner en overnachting

Woensdag 25 november 2026

07:45 uur

Yoga (optioneel)

09:30 uur

De patiënt als geheel: psyche en lichaam in de behandelrelatie – Sebastiaan Nederhoed
Psychiatrische patiënten hebben een verhoogd risico op obesitas en metabole ontregeling. In deze voordracht wordt het neuro-endocriene samenspel tussen voeding, beloningssystemen en psychofarmaca besproken. Er wordt ingegaan op fundamentele verschillen tussen suikers versus eiwitten en vetten in eetgedrag, verzadiging en dopamine-gemedieerde beloning. Daarnaast wordt belicht hoe antipsychotica en antidepressiva deze systemen beïnvloeden en zo bijdragen aan gewichtstoename en metabole kwetsbaarheid, met implicaties voor behandeling en preventie in de GGz.

10:30 uur

Koffiepauze

11:00 uur

Workshop ronde 1 – Sebastiaan Nederhoed & Antoinet Oostindiër

12:00 uur

Lunch en wandeling

13:30 uur

Workshop Ronde 2

14:30 uur

Morele krassen in de praktijk: goede voornemens – Antoinet Oostindiër

15:00 uur

Einde van de cursus

Voor het programma is accreditatie in behandeling bij:

  • FGzPt voor klinisch (neuro)psychologen
  • NIP voor BIG geregistreerde GZ-psychologen
  • NVP voor psychotherapeuten
  • NVvP voor psychiaters

Mocht uw vereniging niet vermeld staan, neemt u dan contact met ons op.

boer

Veerle den Boer
is geestelijk verzorger bij GGz-instelling Reinier van Arkel. Haar masteronderzoek, uitgevoerd in samenwerking met de Universiteit voor Humanistiek, richt zich op betekenisgeving na potentieel moreel verwondende ervaringen in het ambulante FACT-werk. Zij onderzoekt hoe zorgverleners omgaan met de morele belasting die ontstaat wanneer zij herhaaldelijk worden geconfronteerd met situaties waarin goed handelen niet mogelijk lijkt.

gooren

Marga Gooren
is huisarts (niet praktiserend), coach en trainer. Ze is gespecialiseerd in het begeleiden van zorgprofessionals die onder hoge fysieke, emotionele en morele druk staan, naar meer zelfzorg, zingeving en werkplezier. Ze is auteur van o.a. De dappere dokter.

nederhoud

Sebastiaan Nederhoed
is militair bij de Koninklijke Landmacht, veteraan en instructeur met missies in Bosnië, Afghanistan en Irak op zijn naam. Na een burn-out die hem dwong te stoppen, ontdekte hij de kracht van yoga als weg naar herstel. Hij verzorgt yogalessen op Nederlandse kazernes en ontwikkelde samen met zijn vrouw het functionele trainingsconcept Yogability. In zijn boek Stoppen waar anderen doorgaan deelt hij op humoristische en indringende wijze zijn verhaal over morele dillema’s en stress.

antoinette

Antoinet Oostindiër
is psychiater, huisarts (niet praktiserend) en een van de grondleggers van de behandeling van zorgprofessionals zelf. Zo was zij oprichter en tot 2025 directeur van AerreA, de enige GGz-instelling in Nederland die uitsluitend zorg biedt aan zorgprofessionals en biedt zij nu Camino’s aan voor zorgprofessionals. Vanuit haar achtergrond weet zij als geen ander hoe groot het risico is dat juist degenen die zorgen voor anderen, zichzelf daarin verliezen.

schermer

Prof. dr. Maartje Schermer
is hoogleraar Gezondheidsethiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Tijdens de COVID pandemie was zij betrokken bij het opstellen van het nationale triageprotocol voor IC-opname en was zij voorzitter van de Commissie Ethiek en recht van de Gezondheidsraad en van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid. Haar werk raakt direct aan de vragen die ook in de GGz spelen: hoe beslis je rechtvaardig wanneer niet iedereen geholpen kan worden?

zuijder

Mr. Rembrandt Zuijderhoudt
is jurist en arts (niet praktiserend) en gespecialiseerd in het medisch tuchtprocesrecht. Zijn werk ligt op het snijvlak van recht, psychiatrie en conflictbemiddeling, met een focus op procesbegeleiding en coaching van professionals en teams bij ethische en juridische vraagstukken in de zorg.

Een cursus als deze vraagt om een inspirerende locatie: Martin’s Rentmeesterij in België, net over de grens bij Maastricht. Het kleinschalige hotel is gehuisvest in een magnifiek pand uit de 13de eeuw met een moderne wellnessruimte en binnenzwembad. In de directe omgeving vindt u uitgestrekte bossen en een prachtige kasteeltuin.

Kosten
Het inschrijfgeld voor deze cursus bedraagt € 2.795,-.

Daarbij inbegrepen zijn:

  • 2 overnachtingen voor 1 persoon (eigen hotelkamer incl. ontbijt en toegang tot wellnessruimte en binnenzwembad);
  • 3 dagen lunch;
  • 2 avonden diner;
  • yogales;
  • uitgebreid cursusmateriaal, o.a. het boek De dappere dokter van Marga Gooren (Boom, 2026);
  • vervoer vanaf Maastricht Station (optioneel).

Vroegboektarief:
Bij aanmelding en betaling vóór 1 augustus 2026 bedraagt het inschrijfgeld € 2.245,-.

Niet inbegrepen zijn de reiskosten. Iedere deelnemer wordt verzocht een eigen reis-, ongevallen- en annuleringsverzekering af te sluiten.

Wiegerinck is geregistreerd bij het CRKBO en voldoet daarmee aan de kwaliteitscode van onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de cursus BTW-vrij aangeboden.

Inschrijving
U kunt zich inschrijven via de website. Wiegerinck bevestigt de ontvangst van uw inschrijving. Let wel: u bent pas definitief ingeschreven na ontvangst van het inschrijfgeld welke binnen twee weken na inschrijving ontvangen dient te zijn. Hierna krijgt u een officiële bevestiging van registratie.

Gezien het karakter van deze cursus is het aantal deelnemers beperkt tot 42 GGz-professionals.

Voor wie?
Dit symposium is bedoeld voor GGz-professionals (o.a. psychiaters, psychologen, psychotherapeuten en zij die hiervoor in opleiding zijn). Andere geïnteresseerde zorgprofessionals zijn ook van harte welkom. Gezien het karakter van deze cursus is het aantal deelnemers beperkt tot 42 GGz-professionals.

Datum en locatie
De cursus vindt plaats van maandag 23 t/m woensdag 25 november 2026 bij Martin’s Rentmeesterij in België.

Betaling
U kunt kiezen voor een betaling via iDeal of een bankoverschrijving. Bij betaling per bank geldt een administratieve bijdrage van €15 en een betaaltermijn van maximaal 21 dagen. Indien de betaaltermijn wordt overschreden dan wordt er een toeslag van €45 in rekening gebracht.

Annulering
Indien u binnen de wettelijke bedenktijd van 14 dagen afziet van uw deelname, kunt u dit per e-mail aan ons doorgeven. Na ontvangst van uw e-mail restitueren wij het betaalde bedrag, minus € 15,- administratiekosten. Na de wettelijke bedenktijd of als de nascholing reeds is aangevangen, bent u het volledige bedrag verschuldigd en kan er geen restitutie plaatsvinden. Eventueel kan een collega uw plaats innemen.

Morele Krassen

2.245,00

Beschikbaar